Üniversitemiz Rektör Yardımcısı ve Eğitim Bilimleri Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Özcan Erkan Akgün editörlüğünde yapay zekânın eğitimdeki rolüne dair kapsamlı ve yenilikçi bir çalışma olan "Eğitimde Yapay Zekâ Teknolojiler" adlı kitap yayınlandı. Kitapta Kütüphane Daire Başkanı Sönmez Çelik’in bölümü yer aldı.
11. Bölüm: Yapay Zekânın Bilimsel Araştırmalarda Kullanımı ve Etik
Bu bölümde Kütüphane Daire Başkanı Sönmez Çelik ve Bilgi Üniversitesi Kütüphane ve e-Kaynaklar Daire Başkanı Dr. Sami Çuhadar, yapay zekâ araçlarının bilimsel araştırma süreçlerinde nasıl konumlandığını ve bu dönüşümün beraberinde getirdiği etik tartışmaları kapsamlı biçimde ele almaktadır. Yapay zekânın literatür taraması, veri toplama ve analiz, akademik yazım ve yayın süreçlerindeki katkıları örnekler üzerinden incelenirken; akademik dürüstlük, veri güvenliği, mahremiyet, şeffaflık ve insan denetimi gibi temel etik ilkeler çerçevesinde değerlendirmeler yapılmaktadır.
Bölüm, yapay zekânın bilimsel üretimi hızlandırma ve kişiselleştirme potansiyelini ortaya koyarken, aynı zamanda algoritmik önyargı, hatalı içerik üretimi ve sorumluluk meselesi gibi risk alanlarına da dikkat çekmektedir. Böylece araştırmacılar için hem imkânları hem de sınırları gösteren dengeli bir perspektif sunmaktadır.
Özet
Bu çalışmanın amacı, yapay zekâ (YZ) araçlarının bilimsel araştırmalarda kullanım alanlarını incelemek ve bu kullanımın etik boyutlarını değerlendirmektir. Hızla gelişen dijital teknolojilerle birlikte bilimsel araştırma süreçleri dönüşmekte ve YZ destekli araçlar bu dönüşümde önemli bir rol oynamaktadır. Çalışmada YZ araçları, kullanım alanlarına göre kategorize edilerek bu araçların kullanım alanları hakkında bilgi verilmiş; ardından bilimsel araştırma süreçlerinin her aşamasında kullanılabilecek araçlar açıklanmıştır. Literatür taramasında ulusal ve uluslararası kaynaklar kullanılmış, özellikle sosyal bilimler alanındaki uygulamalara odaklanılmıştır. Betimsel yöntemle yürütülen çalışmada, YZ’nin veri toplama, analiz, yazım ve yayın süreçlerine katkıları değerlendirilmiş; mahremiyet, veri güvenliği, özgünlük ve akademik dürüstlük gibi etik meseleler tartışılmıştır. Bulgular kısmında ise YZ araçlarının araştırma süreçlerini hızlandırma ve kişiselleştirme potansiyeline sahip olduğu; ancak aynı zamanda algoritmik ön yargılar, şeffaflık ve sahte içerik üretimi gibi riskler barındırdığı ortaya konulmuştur. Sonuç olarak, YZ araçlarının bilimsel üretime katkısı büyüktür; ancak bu araçların etik kullanımı, şeffaflık ve insan denetimi ile sonuçların bilime kazandırılmadığı sürece, bilimsel güvenilirlik ve akademik dürüstlüğün zarar görebileceği sonucuna ulaşılmıştır. Bu bağlamda, bilimsel araştırmalarda YZ araçlarının sorumlu ve bilinçli kullanımı, bilimin geleceği ve akademik dürüstlük ilkeleri açısından vazgeçilmez bir gereklilik olarak değerlendirilmektedir. Yapay zekânın bilimsel araştırmalarda kullanımı ve etik konusundaki rolünü güncel verilerle destekleyen bu özgün çalışma, alana ilgi duyan araştırmacılara, meraklılara önemli katkı sunacak ve literatüre katkı sağlayacaktır.
Anahtar Kelimeler
Yapay Zekâ ve Bilimsel Araştırma, Yapay Zekâ, Bilimsel Araştırma ve Etik
Kitap bölümünün DSpace Kurumsal Akademik Arşiv kaydı için lütfen tıklayınız.
